Ten jedenastoosobowy skład to prawdziwy jazzowy gwiazdozbiór. Każdy z muzyków składu bowiem jest wirtuozem o łatwo rozpoznawalnym brzmieniu, ale i liderem własnych muzycznych projektów. Tutaj jednak ich własne ambicje podporządkowane są brzmieniu kolektywu, pierwszego w historii big bandu grającego zupełnie wolną improwizację.

Chicago Tentet Petera Brötzmanna narodził się z inicjatywy dwóch chicagowskich muzyków - Marsa Williamsa i Kena Vandermarka w 1996 roku. To właśnie oni podczas trwającego jesienią w Chicago festiwalu FMP zaproponowali Brötzmannowi powołanie dużego składu złożonego głównie z amerykańskich muzyków. Pierwsze koncerty odbyły się w styczniu 1997 roku i od tego czasu Tentet raz lub dwa razy do roku wyrusza w trasę koncertową. Trzynaście lat wspólnej pracy to szmat czasu - zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę, że skład grupy od początku istnienia prawie się nie zmienił - Paal Nilssen-Love zastąpił Hamida Drake'a, wypadł Mars Williams, przybył Per-Ake Holmlander. Na poszczególnych płytach i koncertach pojawiali się inni muzycy - a to dołączał William Parker, grono trębaczy zasilał Toshinori Kondo. I choć tras koncertowych zespół odbył niewiele, częściej udawało się skrzyknąć muzyków na pojedyncze koncerty. Wszystko to dawało jednak całej grupie muzyków (zwłaszcza, że współpracowali oni ze sobą w mniejszych składach w różnych konfiguracjach) możliwość ciągłego rozwoju, co zainteresowani w naszej ojczyźnie mogli śledzić dzięki regularnie pojawiającym się wydawnictwom w wytwórni Okka.

Zagadką jest komunikacja wewnątrz zespołu - w jaki sposób się ona odbywa, jeśli my widzowie nic z tego nie jesteśmy w stanie zauważyć?! Więc jak to wszystko się dzieje, w jaki sposób zespół jest w stanie stworzyć tak skondensowaną, zdawałoby się nierozerwalną muzyczną formę? Od lat bowiem Tentet gra muzykę w pełni improwizowaną - czasem nawet wychodząc na scenę muzycy nie wiedzą ile setów będą grali. Jest to pierwszy big band grający muzykę w pełni improwizowaną, bez żadnych schematów i uzgodnień (nawet Globe Unity Schlippenbacha chociaż także gra muzykę improwizowaną, to jednak narzuca wykonawcom schemat: "tutti-solo-tutti-solo-tutti"). Gdy do tego doda się skład złożony z czołowych amerykańskich i europejskich improwizatorów otrzymujemy zespół marzeń dla wszystkich miłośników jakichkolwiek odmian free jazzu. Zapowiada się prawdziwe wydarzenie.

Koncert w poznańskim klubie SPOT. będzie ich drugą wizytą w naszym kraju i jedynym ich koncertem w Polsce w tym roku tym roku.

Jest jednym z najważniejszych przedstawicieli free jazzu i muzyki improwizowanej. Jego styl cechuje ostry, nieokrzesany ton, oraz liryczność. Energiczny sposób grania improwizacji przez Brötzmanna został nazwany brötzen (niem.), co się przysłużyło do nadania mu przydomku 'najgłośniejszego saksofonisty świata'. Gra również na klarnecie i na węgierskim instrumencie dętym tarogato. Barwa tonu Brötzmanna nie owija niczego w bawełnę, a jego solówki często osiągają dużą intensywność. Nie opuszcza on jednak tradycyjnych struktur jazzowych; motywy odgrywają ważną rolę w jego muzyce, a eksplozje bezlitosnych improwizacji są często oparte na melodii. Te cechy są bliskie stylowi gry Alberta Aylera, którego można uznać za największe źródło inspiracji Brötzmanna. Brötzmann mając 14-15 lat zaczyna grać na fortepianie w amatorskich zespołach swingowych. Kiedy słyszy be-bop, zaczyna się samodzielnie uczyć gry na saksofonie. Przenosi się do Wuppertalu, gdzie studiuje sztuki plastyczne, jednocześnie ucząc się gdy na klarnecie. Podczas studiów (i przez jakiś czas po ich ukończeniu) był związany z awangardowym ugrupowaniem artystycznym Fluxus. Był asystentem Nama June'a Paika, wraz z nim tworzył instalację audio-wizualne w muzeach i uczestniczył w performances Fluxusowych. Brötzmanna fascynowało Fluxusa specyficzne podejście do sztuki: "Idea znoszenia granic pomiędzy sztuką a rzeczywistością, znaczny udział widzów w procesie kreacji artystycznej, wreszcie poszukiwanie drogi w mieście, życiu, kulturze - to wszystko było dla mnie nowe i fascynujące." Szybko jednak czuje się zawiedziony sceną artystyczną i rzuca karierę plastyczną. Większość okładek swoich płyt projektuje jednak sam (są to przeważnie litografie), a w latach dziewięćdziesiątych miał wystawę prac. Część jego prac graficznych zostało wydanych w postaci książki. Zawodową karierę muzyczną zaczyna grając na saksofonie w zespołach dixielandowych pod koniec lat pięćdziesiątych. Nie przenosi się do Ameryki. Nawiązuje kontakt z nową, dopiero powstającą sceną muzyki improwizowanej w Europie i cała jego dalsza twórczość podpada pod ten muzyczny nurt. Brötzmann różni się jednak tym, że w przeciwieństwie do większości europejskich improwizatorów (takich jak Derek Bailey, John Stevens, czy Evan Parker), nie zmierza ku zupełnie wyzwolonej improwizacji (ang. free improvisation), odcinającej się całkowicie od jazzu, a w szczególności od pulse'u, i od strukturalnego rozwinięcia kompozycji i solówek. Nie stosuje też, jak Evan Parker, circular breathing (ang.) - jednoczesnego dmuchania i wciągania powietrza, pozwalającego na nieprzerwany ton w grze na saksofonie. Już w liceum Brötzmann poznał Petera Kowalda, który staje się jego bliskim przyjacielem. Kowald uczy się gry na kontrabasie i w następnych dekadach staje się sławnym basistą freejazzowym, i jednym z najważniejszych partnerów muzycznych Brötzmanna. Kowald i Brötzmann grają w zespołach i nagrywają razem płyty, aż do śmierci Kowalda w roku 2002. W roku 1966 niemiecki pianista freejazzowy Alexander von Schlippenbach zakłada big band, którego celem było zagranie jego kompozycji "Globe Unity" na Berliner Jazztage. Od tytułu tej kompozycji powstaje nazwa "Globe Unity Orchestra". Ta dziewiętnastoosobowa grupa składała się z Petera Brötzmanna, kwintetu Manfreda Schoofa oraz z innych luminarzy europejskiego free jazzu; między innymi Willema Breukera, Petera Kowalda, Svena-Ake Johanssona i perkusisty zespołu avant-rockowego Can, Jakiego Liebezeita. Grupa trzyma się razem po koncercie na Berliner Jazztage, zaczyna grać koncerty i nagrywać płyty grając już różne kompozycje. W późniejszych latach zespół wciela coraz więcej elementów wyzwolonej improwizacji i free jazzu do swojej muzyki. Globe Unity Orchestra był pierwszym europejskim awangardowym big bandem. W następujących dekadach zespół zdobywa opinię czołowego big-bandu freejazzowego, a oprócz europejskich muzyków w jej szeregach pojawiali się też Anthony Braxton oraz Steve Lacy. Brötzmann w latach siedemdziesiątych jednak czuje, że big-band popada w utrwalone schematy i opuszcza grupę. Debiutancką płytą Brötzmanna jest For Adolphe Sax (dedykowana belgijskiemu wynalazcy saksofonu), nagrana w roku 1967. Grają na niej Peter Kowald oraz szwedzki perkusista Sven-Ake Johansson. Kilka lat później (w roku 1969) powstaje legendarna płyta oktetu Petera Brötzmanna, "Machine Gun". Bywa ona przez niektórych uważana za jedno z pierwszych nagrań prawdziwie europejskiego jazzu. Nie chodzi tutaj tylko o skład zespołu (liczący muzyków z pięciu europejskich krajów), ale o wyzwoloną improwizację jako pierwszy - pomijając muzykę Djanga Reinhardta - autentycznie europejski wkład do historii jazzu, który dotychczas był w pełni amerykańską muzyką. Trzeba jednak przyznać, że bardzo trudno jest określić, co jest "wyzwoloną improwizacją", a co nią nie jest. Nie można też ominąć faktu, że "Machine Gun" częściowo wpisuje się w tradycję nagrań free jazzu bigbandowego (choć gra na niej tylko oktet); nurt rozpoczęty przez "Ascension" Johna Coltrane'a. Część legendy "Machine Gun" polega na tym, że każda osoba wchodząca w jej skład w następnych dekadach stała się światowej sławy przedstawicielem nurtu free. Ta kontrowersyjna płyta była pierwszą, która przyniosła Brötzmannowi rozgłos. Zespół z "Machine Gun" był oktetem, jednak przez problemy natury logistycznej[potrzebne źródło] (Brötzmann do dziś często odbywa tournée ze swoimi grupami; krytykuje młodych muzyków, że rzadko są 'w trasie'), Brötzmann jest zmuszony zmniejszyć swoją grupę. Zaczyna z tego powodu działać w wielu formacjach i zespołach jednocześnie, nagrywając płyty w coraz to innym składzie.Brötzmann w połowie lat sześćdziesiątych poznaje Dona Cherry'ego, partnera muzycznego Ornette'a Colemana, mieszkającego wówczas w Szwecji. Cherry zabiera Brötzmanna do Paryża, co pozwala niemieckiemu saksofoniście nawiązać nowe kontakty, między innymi ze Steve'em Lacym. Płyta `Machine Gun' i cała twórczość Brötzmanna w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych nie była pozbawiona przesłania ideologicznego. Większość muzyków improwizujących miało sympatie lewicowe, komunistyczne i anarchistyczne; poglądy wówczas popularne u artystów i intelektualnej elity w Europie zachodniej. Brötzmann przyznaje się do znajomości z Ulriką Meinhof, przywódczynią terrorystycznej grupy Rote Armee Fraktion (Frakcja Czerwonej Armii), zwaną także Grupą Baader-Meinhof. Nie brał jednak udziału w akcjach RAF-u i nie angażował się aktywnie w polityce. Marksistowska ideologia była raczej mentalnością, z którą muzycy jazzowi starali się podejść do ich muzyki. Najlepsze podsumowanie, wskazujące też na jego zmianę poglądów w późniejszych latach, daje sam Brötzmann: "My wszyscy mieliśmy nadzieję, że możemy zmienić społeczeństwo, uczynić go lepszym. (...) Ruch komunistyczny był przez nas rozumiany jako rodzaj idealnej wizji ludzkiego społeczeństwa, do której należy dążyć. Z tak pojmowanym komunizmem europejski free jazz był wówczas bardzo mocno związany. (...) Dziś oczywiście wiem, że były to tylko iluzje. Wciąż jednak wierzę, że mogę dać ludziom trochę dobrych doświadczeń, wprowadzić ich do świata bardziej ludzkich przeżyć." Brötzmann na końcu lat sześćdziesiątych wraz z Jostem Gebersem zakłada wytwórnię muzyczną FMP (Free Music Productions), której celem jest wydawanie dorobku europejskich muzyków improwizujących, wliczając w to płyty samego Brötzmanna ("Machine Gun" została wydana w roku 1969; była ona wpierw sprzedawana przez samego Brötzmanna na jego koncertach). Wkrótce również płyty artystów nieeuropejskich zostają wydane przez FMP. Free Music Productions nadal jest aktywne i cieszy się statusem kultowej wytwórni, a ponadto jest uważane za ważne 'archiwum' europejskiego free jazzu. Jednym z najważniejszych partnerów Brötzmanna w tym początkowym okresie jest holenderski free-bopowy perkusista Han Bennink. Pojawia się on na szeregu płyt Brötzmanna i jego współpraca z niemieckim saksofonistą trwa do dziś. Scena muzyki improwizowanej w Holandii odegrała ważną rolę w początkowym okresie twórczości Brötzmanna. Należy tu wymienić multiinstrumentalistę Willema Breukera, który był katalizatorem holenderskiego free jazzu i grał w oktecie Brötzmanna, oraz pianistę rosyjskiego pochodzenia Miszę Mengelberga (który był, tak jak Brötzmann, związany z grupą Fluxus). Innym ważnym partnerem z początkowego okresu jest obrazoburczy gitarzysta Derek Bailey i saksofonista Evan Parker. Bailey, będący wtedy jeszcze nieznanym gitarzystą zarobkowym o nienagannej technice, staje się w następnych dekadach, razem z Evanem Parkerem, największym przedstawicielem wyzwolonej improwizacji na świecie. Derek Bailey w roku 1976 tworzy zespół Company, który przeżył liczne wcielenia. W latach osiemdziesiątych grał w nim też Brötzmann. Partnerstwo Brötzmanna z Baileyem trwało aż do jego śmierci w roku 2005. Natomiast Brötzmann z Parkerem do dnia dzisiejszego grają razem w zespołach o różnym składzie. Płyty Brötzmanna z tego okresu należą do klasyki europejskiej muzyki improwizowanej. Ich skład za każdym razem był zrzeszeniem tytanów. Ważnym zespołem z tego okresu jest trio z Fredem van Hovem i Hanem Benninkiem, którzy grają na płytach "Nipples", "Balls", "Fuck de Boere", oraz "Brötzmann/Van Hove/Bennink". Brötzmann w połowie lat sześćdziesiątych poznaje awangardowego niemieckiego kompozytora Karlheinza Stockhausena. "Kontakty z nim, z jego sztuką, dały mi pełnię wolności w tworzeniu mojej własnej muzyki. Dzięki niemu poznałem też takich ludzi jak John Cage.", stwierdza Brötzmann. W latach siedemdziesiątych spadło zainteresowanie muzyką free, co wynikało z ogólnego wówczas kryzysu w jazzie. Brötzmann w tym okresie działa poza zasięgiem większości mediów poświęconych muzyce jazzowej. W latach osiemdziesiątych ponownie wzrasta zainteresowanie muzyką improwizowaną. Projekty Brötzmanna są częściej dostrzegane i chwalone w prasie niż w latach siedemdziesiątych. W tych latach sławny producent i basista Bill Laswell zakłada zespół Last Exit, składający się z Brötzmanna, amerykańskiego gitarzysty freejazzowego Sonny'ego Sharrocka i perkusisty Ronalda Shannona Jacksona. Jackson grał w kilku zespołach Ornette'a Colemana i Cecila Taylora. Natomiast Sonny Sharrock miał już wtedy status kultowego gitarzysty; był ciekawym, lecz poza środowiskami freejazzowymi mało docenionym twórcą, i był wraz z Derekiem Baileyem jednym z pierwszych, którzy grali wyzwoloną improwizację na gitarze. Bardziej niż Bailey wyrażał emocje w swoim graniu. Grał przeważnie na gitarze elektrycznej i, pomijając muzykę awangardową, jego inspiracją był również Jimi Hendrix oraz zespoły rockowe z lat sześćdziesiątych. Last Exit w prowokujący sposób łączył heavy metal i free jazz w iście szatańską mieszaninę. Wydane płyty Last Exit są przeważnie nagraniami koncertowymi. Zespół przez jakiś czas cieszył się sukcesem, jednak rozpadł się w roku 1994 - roku śmierci Sonny'ego Sharrocka. Brötzmann w tym okresie nagrywa płyty z Cecilem Taylorem, będącym wtedy już światowej sławy muzykiem awangardowym. Grał w "Cecil Taylor's European Orchestra", zespole składającym się z europejskich muzyków, w skład którego wchodził Tomasz Stańko. Innym nowym muzykiem z którym Brötzmann nagrywał w tym okresie, był brytyjski perkusista Tony Oxley. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych przypada najbardziej twórczy i artystycznie udany okres Brötzmanna. Rozpoczyna najbardziej cenione przez krytyków współprace muzyczne. Jest to przede wszystkim szereg płyt nagranych z sekcją rytmiczną która się składa z basisty Williama Parkera i perrkusisty Hamida Drake'a. Parker i Drake, szkoleni w tradycyjnym jazzie (Parker uczył się gry na kontabasie u basisty Coltrane'a Jimmy'ego Garrisona), a działający przeważnie w awangardzie, są w stanie podłożyć koherentny rytm pod każde zagranie Brötzmanna. Ich spójne granie - sprawiające wrażenie, że są w stanie ze sobą kontaktować telepatycznie - i techniczna umiejętność przyczyniają się do rozpowszechnienia free jazzu[potrzebne źródło]. Brötzmann tworzy dwa ważne zespoły w tym okresie: Die Like a Dog Quartet oraz Chicago Tentet. W skład Die Like a Dog Quartet (wpierw Die Like a Dog) wchodzą Parker i Drake, oraz japoński improwizujący trębacz Toshinori Kondo. Ten kwartet nagrywa cztery płyty, z których tylko jedna jest studyjną płytą. Jest to "Life and Death of Albert Ayler", poświęcona twórczości Alberta Aylera. William Parker i Hamid Drake również należą do Chicago Tentet. Ta grupa składa się, jak nazwa wskazuje, z muzyków z Chicago. Płyta Be Music, Night łączy muzykę Tentetu z wierszami Kennetha Patchena. Brötzmann nadal gra w zespołach o bardzo różnym składzie, nawiązuje coraz nowe partnerstwa z młodymi muzykami, jednocześnie grając z ludźmi, z którymi grał pod koniec lat sześćdziesiątych. Z jego projektów z roku 2006 wyróżnia się płyta Live in Beirut, duet z Michaelem Zerangiem nagrany w Libanie, nawiązujący do nowo powstającej sceny muzyki improwizowanej w Bejrucie. Peter Brötzmann zna Tomasza Stańkę od lat sześćdziesiątych i grał razem z nim w "European Orchestra" Cecila Taylora. Brötzmann jednak krytykuje podpisanie umowy przez Stańkę z mainstreamową wytwórnią ECM. Brötzmann zna również Jana "Ptaszyna" Wróblewskiego oraz znał Zbigniewa Seiferta. Na początku obecnego wieku Brötzmann nawiązał współpracę z saksofonistą Mikołajem Trzaską. Razem z Trzaską założył zespół North Quartet, którego sekcja rytmiczna składa się z Petera Friisa Nielsena i Peetera Uuskyli. Nielsen grał razem z Brötzmannem w zespole The Wild Man's Band, natomiast Uuskyla jest znany z jego projektów z Cecilem Taylorem w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Ten zespół wydał płytę "North Quartet" dla wytwórni płytowej Mikołaja Trzaski, Kilogram Records. Jest ona nagraniem koncertu w Gdańsku. O wpływie Brötzmanna można jedynie mówić ograniczając się do okresu lat 1960-1980; jest bowiem jeszcze za wcześnie, by ocenić, co wniósł do historii jazzu w latach późniejszych. Brötzmann był przede wszystkim spoiwem łączącym różnych awangardowych muzyków na początku lat sześćdziesiątych; mobilizował ludzi, przez co powstawały płyty, zespoły i nowe współprace. Był osobą, która była gotowa do grania z każdym, w każdym możliwym składzie i w każdym możliwym miejscu. Nadał free jazzowi mentalność punk rocka: grał dużo koncertów, wydawał płyty we własnej wytwórni, nigdy nie szedł na muzyczny kompromis by zyskać fanów i trzymał się zawsze daleko od komercyjnych wytwórni płytowych i promotorów. Rola jego wytwórni FMP była ważna w dokumentowaniu europejskiej muzyki improwizowanej. Muzycznie Brötzmann przekazał spuściznę Alberta Aylera nowej generacji muzyków; pokazał, że awangardowa improwizacja nie wyklucza ekspresji emocjonalnej. Był, w przeciwieństwie do większości saksofonistów, relatywnie mało zainspirowany Johnem Coltrane'em, a bardziej Aylerem. Był też przeciwwagą wobec tendencji w europejskim free jazzie by nawiązywać bardziej do awangardowej muzyki klasycznej, niż do korzeni jazzu. Brötzmann przyczynił się do spopularyzowania saksofonu basowego, który zazwyczaj był mało używany w jazzie. Do inspiracji muzyką Brötzmanna przyznają się między innymi Ken Vandermark i Jeb Bishop.

Gustafsson rozpoczął naukę od gry na flecie. Jako nastolatek grał w różnych jazz-rockowych i punkowych zespołach w rodzinnym Umea. Z muzyką improwizowaną zetknął się w 1982 r. grając z perkusistą i wibrafonistą Kjellem Nordesonem. Wraz z nim oraz kontrabasistą Peterem Jansonem współtworzył w 1986 r. AALY Trio. Od 1985 r. po przeniesieniu się do Sztokholmu artysta współpracuje z gitarzystą Christianem Munthe oraz jest członkiem tria Gush (Gustafsson, Sten Sandell, Raymond Strid). Duży wpływ na dalszy rozwój saksofonisty miała działalność i sposób grania Petera Brötzmanna, którego usłyszał końcem lat 80. Od tej pory bardzo dużo koncertuje, głównie z muzykami free improve. Współpracuje m.in. z Paulem Lovensem, Paulem Lyttonem, Günterem Christmannem, Barry Guyem, Raymondem Stridem, Rogerem Turnerem, Patem Thomasem, Derekiem Baileyem. Jest członkiem Barry Guy New Orchestra. Od poczatku lat 90. Gustafsson regularnie koncertuje w USA, zwłaszcza w Chicago. Nawiązuje tam ścisłą współpracę z Kenem Vandermarkiem, Fredem Lonbergiem Holmem, Hamidem Drakiem, Michaelem Zerangiem. W 1997 roku zostaje zaproszony do Peter Brötzmann Chicago Tentetu. Wraz z norweskimi muzykami Ingebrigtem Hakerem Flatenem i Paalem Nilssen-Lovem w 2000 r. tworzy trio The Thing, uważane za za jedną z najważniejszych formacji XXI wieku w zakresie muzyki improwizowanej. Trio współpracuje i nagrywa z Kenem Vandermarkiem i Joe McPhee. Kolejną niezwykłą formacją, w której gra Gustafsson jest trio Sonore. Współtworzy je trzech wybitnych improwizatorów grających na instrumentach stroikowych - Gustafsson, Ken Vandermark i Peter Brötzmann. Mats Gustafsson często współpracuje z rockową grupą Sonic Youth. Jest także partnerem artystów z kręgu sztuki tańca, teatru, poezji i malarstwa. Skomponował również kilkanaście dobrze ocenianych utworów z gatunku muzyki współczesnej.

Od kilku lat, jeden z najważniejszych muzyków współczesnego jazzu. Rewelacyjnie sprawny saksofonista (przede wszystkim tenorowy) i klarnecista (przede wszystkim basowy). Jego gra na obu tych instrumentach, powoduje, że znaleźć się on powinien pośród najwybitniejszych przedstawicieli obu tych instrumentów we współczesnym jazzie. Winien być jednak postrzegany także jako animator jazzowej sceny. Wielość projektów, które prowadzi doprawdy imponuje. Wczesny okres jego twórczości, to współpraca z rockowym (czy lepiej powiedzieć avant-rockowym) w zasadzie zespołem The Flying Luttenbachers. Zresztą przez całe lata 90. aktywnie włącza się w działalność różnych zespołów awangardowej sceny rockowej, jak Gastr del Sol, czy Jima O'Rourke. Podstawową formą wypowiedzi Vandermarka pozostaje jednak jazz. Już na początku wykluwania się jego jazzowych koncepcji, Vandermark pokazał cały jego eklektyzm, jednak z drugiej strony silnie osadzony w tradycji spod znaku Aylera czy Colemana. Okres ten prezentują nagrania Ken Vandermark Quartet, którego koncepcja przeniesiona została do The Vandermark 5, jednego z kilku najważniejszych projektów Vandermarka. Początkowo The Vandermark 5 sięgał w równym stopniu do tradycji free jazzu, jak i muzyki rockowej, stapiając te dwa światy w jedną formułę, w stopniu chyba dotychczas nieznanym. Od płyty "Acoustic Machine", z muzyki tego zespołu wyeliminowane zostało charakterystyczne dla niej brzmienie przesterowanej gitary, które w największym stopniu odpowiadało za sonorystyczne pokrewieństwo z rockiem. Równolegle z The Vandermark 5, prowadzone jest trio DKV, w skład którego, oprócz Vandermarka, wchodzą Hamid Drake oraz Kent Kessler. Ten zespół, prezentujący akustyczne trio ściśle nawiązuje do tradycji free jazzowej, wywodzącej się z wczesnych form free, dorzucając jednak młodzieńczą witalność. Bardziej rytmiczno-rockową postacią tria jazzowego prezentowanego przez Vandermarka jest Spaceways Incorporated, zespół z udziałem Nate'a McBride'a i Hamida Drake'a, powstały by przypomnieć nagrania Sun Ra. Obecnie prezentujący już własną twórczość, jednak w dalszym ciągu słychać w nim rockową witalność wywiedzioną z "przebojów" Sun Ra. Niezależnie od tych projektów, Vandermark uczestniczy w nagraniach NRG Ensemble, w którym zajął miejsce jego twórcy Hala Russella. Vandermark czynnie włącza się również w projekty powstałe przy współudziale muzyków amerykańskich i z kontynentu europejskiego: od kilku lat jest członkiem tentetu Petera Brötzmanna, a także współprowadzi dwa amerykańsko-skandynawskie projekty: School Days oraz Territory Band. Szczególnie ten ostatni prezentuje prawdziwy melanż różnych inspiracji - od jazzowych po przywodzące na myśl muzykę współczesną. Często także uczestniczy w nagraniach AALY Trio Matsa Gustafssona. Oprócz tych zespołów, Vandermark jest również aktywny w różnego rodzaju okazjonalnych projektach jak, duety (np. z Jebem Bishopem), czy tria (np. z Joe Morrisem, czy Johnem McPhee, czy Pandelisem Karayorgisem). Gra i dotychczasowa aktywność Vandermarka spotkała się w roku 1999 z uznaniem, albowiem dostał on w tym roku nagrodę MacArthura (stając się jej laureatem pośród takich luminarzy jazzu, jak Cecil Taylor, czy Anthony Braxton). Ken Vandermark wielokrotnie koncertował w Polsce, m.in. z DKV Trio (2002), LKV Trio (2003), The Vandermark 5 (2004), które zaowocowało 12-płytowym boksem "Alchemia", Bridge 61 (2005), Free Music Ensemble (2006).
Paweł Baranowski, Diapazon

Multinustrumentalista (także kompozytor i poeta) rozpoczynał karierę muzyka od nauki gry na trąbce w zespole szkolnym; potem (w latach 1964-66) grał w zespole wojskowym stacjonując w Niemczech. Stosunkowo wcześnie zadebiutował: już w 1967 roku nagrał album z Cliffordem Thorntonem oraz koncertował z orkiestrą Matta Jordana. W końcu lat sześćdziesiątych sam zaczął uczyć się gry na saksofonie, eksperymentując nagrania solowe (bez akompaniamentu) oraz poróbując lansować własne zespoły (od 1969 roku). Artysta realizował się także jako wykładowca ciekawych kursów (np. "Rewolucja w dźwięku" w Vassar College w latach 1969-71). Będąc postrzegany jako awangardzista jazzu chętnie zapraszany był do ultranowoczesnych projektów wybitnych innowatorów: grał Cliffordem Thorntonem, Donem Cherrym, legendarną, warsztatową Jazz Composers Orchestra (Carli Bley), w Europie (w latach 1975-77) grał ze Steve'em Lacym. Koncertował w Europie z własnym, skrajnie awangardowym triem oraz prowadził grupę do której zapraszał wybitnych awangardzistów spod znaku AACM (np. Josephe'a Jarmana, Sunny'ego Murraya). Prezentując niezwykle nowatorskie podejście do tradycji jazzowej koncertował w prestiżowych salach koncertowych (od nobliwego Lincoln Center po serię koncertów w nowojorskim klubie Knitting Factory). Sporo koncertował i nagrywał, wystepując "gościnnie" z zespołami Jimmy'ego Giuffre'a, Raymonda Boni, Anthony'ego Coxa, Billa Stewarta, Charlesa Moffetta, André Jaume'a, Daunika Lazro, Evana Parkera. Od lat współpracuje z muzykami sceny chicagowskiej i nowojorskiej oraz europejskimi improwizatorami - w ramach Peter Brotzmann Chicago Tentet. Lider własnych projektów, z których najsłynniejszym jest Trio X. Jedna z najsłynniejszych oficyn jazzowych, szwajcarski Hat Art, została założona w celu dokumentacji i popularyzacji dorobku Joe McPhee.

Urodził się w Raleigh w Północnej Karolinie. Naukę gry na puzonie rozpoczął w wieku 10 lat. W latach 1980-82 studiował muzykę klasyczną w klasie puzonu na Northwestern University. W roku 1982 powrócił do Raleigh gdzie równocześnie z początkiem studiów inżynierskich zaczął grać w undergroudowych zespołach rockowych (w latach 1982-84 grał na basowej gitarze w punk rockowej kapeli Stillborn Christians). W latach 1984-85 studiował filozofię w Higher Institute of Philosophy na Catholic University of Louvain w Belgi, później na University of Arizona i w końcu na Loyola University of Chicago. Od 1991 koncertuje i nagrywa z czołowymi sceny chicagowskiej - początkowo były to zespoły Flying Luttenbachers, Unheard Music Quartet (z Kenem Vandermarkiem, Mikiem Hagedornem i Otto Huberem) i Rev Trio. Od 1995 członek zespołów The Vandermark Five, Peter Brötzmann Chicago Tentet, Ted Sirota's Rebel Souls, Terminal Four, School Days, Ken Vandermark's Territory Band, Rob Mazurek's Exploding Star Orchestra, Globe Unity Orchestra, oraz własnego Jeb Bishop Trio. Nagrywała i konbcertował także z Jeffem Parkerem i Joe McPhee. Wraz z nowoorleańskim puzonistą Jeffem Alberta współzałożyciel Project Lucky 7s, a także kwartetu The Engines (z Davem Rempisem, Timem Daisym i Natem McBridem). Od 2001 wymieniany jako wschodząca gwiazda jazzu przez krytyków magazynu Downbeat.

Urodził się w Halle w 1954 roku, w dawnym NRD, w latach 1971-77 studiował na akademii muzycznej w Berlinie wschodnim; od lat 80-dziesiątych niezwykle aktywny na scenie jazzowej Niemiec i Europy (od 1980 roku partneruje m.in. Peterowy Brotzmannowi); niesamowity tak pod względem techniki gry jak i twórczej inwencji; nagrywa i koncertuje w najważniejszymi postaci na awangardowej scenie tak Europy jak i Ameryki by wymienić tylko kilku muzycznych partnerów i projektów przez niego współtworzonych: Ken Vandermark, Derek Baily Company, Globe Unity Orchestra, Uli Gumpert Workshop Band, Grubenklang Orchester, Jazz Orchester der DDR, Tony Oxley Celebration Orchestra, Fred Van Hove 't Nonett, Peter Brötzmann Alarm Orchestra / März Combo, Butch Morris Berlin Skyscrapers, Cecil Taylor European Orchestra, György Szabados Makuz Orchester, London Jazz Composers Orchestra, Alan Silva Celestrial Communication Orchestra, Ken Vandermarks Territory Band 4, Barry Guy New Orchestra, Bauer Bauer duo, Paal Nielssen-Love, Thomas Lehn, Peter Brötzmann Chicago Tentet. Znany polskiej publiczności z koncertów z Mikołajem Trzaską w ramach tria z Peter Brotzmannem oraz kwartetu Mikołaja z Ole Jorgensenem i Peter Frissem Nielsenem.

Urodził się w 1962 roku, studiował w Juilliard School, a później na rozmaitych kursach prowadzonych m.in. przez Anthony'ego Braxtona, Mortona Feldmana, Bunita'ę Marcus i Pauline Oliveros. W 1995 roku przeniósł się do Chicago gdzie szybko podjął współpracę z muzykami tamtejszej sceny jazzowej i postrockowej - jest muzykiem i współtwórcą zespołów The Boxhead Ensemble, The Friction Brothers (z Michael'em Zerang'iem), The Flatlands Collective, Keefe Jackson's Fast Citizens, Joe McPhee Survival Unit III, Peter Brotzmann Chicago Tentet, Frame 4tet, Territory Band. Współpracował z wieloma czołowymi amerykańskimi i europejskimi muzykami sceny jazzowej i free improv wśród których wymienić należy: Jima Bakera, Johna Butchera, Wilberta DeJoode, Axela Doernera, Matsa Gustafssona, Charlotte Hug, Glenna Kotche, Petera Kowalda, Nicole Mitchell, Torstena Mullera, Jima O'Rourke, Jeffa Parkera, Davida Stakenasa, Bena Vida i Michaela Zeranga. Muzyk Vandermark 5 od 2004 roku.

Członek Peter Brotzmann Chicago Tentet. Stały współpracownik Matsa Gustafssona, Paala Nilssen-Love'a, Frederika Ljungkvista, Kena Vandermarka i wielu czołowych muzyków tak amerykańskich jak i europejskich. Obok Michela Godarda uznawany za najlepszego jazzowego tubistę Europy. Wraz z Matsem Gustafssonem współlideruje projektowi Swedish Azz, odwołującemu się do skandynawskiej muzyki lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych.

Dorastał w Cape Cod, gdzie przygodę z muzyką rozpoczął od gry na puzonie w wieku 10 lat. Gdy miał 13 lat wraz z rodziną przeniósł się do Chicago. Wkrótce później zainteresował się jazzem i rozpoczął naukę gry na gitarze basowej oraz naukę teorii muzyki ze szczególnym naciskiem na jazz. W 1977 roku powstał pierwszy zespół z jego udziałem - Neutrino Orchestra (obok Kesslera grali tam m.in. perkusista Michael Zerang i gitarzyści Daniel Scanlan i Norbert Funk). Wkrótce też rozpoczął studia na Roosevelt University w Chicago oraz wraz z Michaelem Zerangiem stworzył pierwszy autorski zespół Musica Menta, który regularnie koncertował w chicagowskim klubie Link's Hall. Kent Kessler rozpoczął grę na kontrabasie na początku lat osiemdziesiątych i wkrótce stał się on jego głównym instrumentem. W 1985 roku dołączył do zespołu Hala Russella NRG Ensemble, który nagrywał m.in. dla niemieckiej oficyny ECM. W 1991 roku koncertował wraz z Michaelem Zerangiem i gitarzystą Chrisem DeChiata. Poszukiwali oni saksofonisty do zespołu i wybór ich padł na Kena Vandermarka, młodego muzyka od niedawna mieszkającego w Chicago. Grupa ta dosyć szybko przemianowana została na Vandermark Quartet. Ken Vandermark dołączył także w 1992 roku do NRG Ensemble na miejsce zmarłego lidera - Hala Russella. Kent Kessler kontynuował współpracę z Kenem Vandermarkiem w kolejnych muzycznych projektach - przedłużeniu Vandermark Quartet czyli Vandermark 5, DKV Trio, Steelwool Trio, Territory Band czy też koncertując i nagrywając z nim w duecie. Nagrywał i koncertował z czołowymi muzykami amerykańskimi - Hamid Drake, Fred Anderson, czy Joe McPhee, ale także z europejczykami - Peterem Brotzmannem (jest członkiem Chicago Tentet), Matsem Gustafssonem, Mishą Mengelbergiem czy Luc'iem Houtkampem. W 1992 roku wydał płytę na kontrabas solo ("Bull Fiddle") w wytwórni Okkadisk.

Jeden z czołowych muzyków amerykańskiej sceny jazzowej. Urodził się w 1958 roku w Chicago. Procawał i współtworzył wiele lokalnych grup: Liof Munimula, The Neutrino Orchestra, Trio Troppo, The Wonderfuls, The Blue Angels, Sam Pappas' Tumbling Strains, Frozen Lucy, The Quirt Quintet, Musica Menta, The Vandermark Quartet, Dream Cheese, The Sputter Ensemble, In Zenith, i Broken Wire . Pracował z najważniejszymi muzykami amerykańskiej i europejskiej sceny jazzowej: Fred Anderson, Mats Gustafsson, Raymond Strid, Sten Sandell, Don Meckley, Jaap Blonk, Daniel Scanlan, Peter Brötzmann, Kent Kessler, Barre Phillips, Jim Baker, Hamid Drake, Ken Vandermark, Luc Hautkamp, czy Fred Lonberg-Holm. Nagrywał dla wielu czołowych wytwórni muzycznych m.in. Okka Disc, boxMEDIA, Kontrans, Southport, Quinnah, Eighth Day Music, Garlic, i Platypus. Gościnnie współpracuje z performerami z School of the Art Institute of Chicago oraz zajmuje się analizą rtmiczną tańca w The Dance Center of Columbia i Northwestern University, a także prowadzi kursy kompozycji w ramach Choreographer Collaborations na Northwestern University, oraz muzyki dla dzieci w The Jane Adams Hull House.

Bez wątpienie najważniejszy perkusista szeroko pojętej europejskiej sceny freejazzowej ostatnich lat i jeden z najbardziej kreatywnych norweskich muzyków młodego pokolenia, występuje i nagrywa wraz z Peterem Brotzmannem (Chicago Tenten), Evanem Parkerem, Matsem Gustafssonem (The Thing), Johnem Butcherem, Jebem Bishopem, Stenem Sandellem, Joe McPhee i Toshinori Kondo. Lider własnego kwartetu TownOrchestraHouse. Koncertuje i nagrywa także solo. Właściciel oficyny wydawniczej PNL Records.